Laatste nummer Neerslag

Magazine

Lees de artikelen uit Neerslag hier online!

Klik hier

Artikelen zoeken

 

KNW

Koningskade 40
2596 AA Den Haag
Telefoon 070 322 27 65
E-mail: info@waternetwerk.nl

Gemaal Antlia

Rob van Mierlo

Gemaal Antlia

Gemaal Antlia is een uitwateringsgemaal met ook een inmaalfunctie. Gemaal Antlia is gelegen aan de Gelderse kolk tussen Hattem en Zalk. Het oude gemaal bestond uit een tweetal pompen ondergebracht in twee geschakelde behuizingen. Het gemaal was in de dijk gebouwd. Het oudste deel stamt uit 1926 en het nieuwere deel uit 1966. De totale opgestelde capaciteit bedroeg 200 m3/min. Deze capaciteit werd al lang niet meer gehaald omdat het Arbo-technisch onverantwoord was de oudste pomp nog te schakelen. De elektrische installatie was zwaar verouderd en voldeed niet meer aan de eisen van deze tijd. De oorspronkelijk aanwezige pompcapaciteit was ook niet meer voldoende. Deze moest worden verhoogd van 200 naar 270 m3/min.

Dit alles, een zwaar verouderd gemaal met te weinig opgesteld pompvermogen, vormde aanleiding genoeg om het gemaal aan te passen. Al snel bleek dat vervangen van de pompen in de bestaande behuizing niet mogelijk was i.v.m. aanlegdiepte en fundatie. Er is een studie gemaakt van de mogelijkheden waaruit een keuze gemaakt moest worden hoe het gemaal te vervangen. Een nieuw gemaal naast het bestaande gemaal bouwen leek lange tijd de enige oplossing.

Echter, hieraan kleeft een aantal nadelen:

– Ten eerste: Het gemaal zou niet recht voor de uitvliet gesitueerd kunnen worden waardoor er buitendijks gronden zouden moeten worden aangekocht en de uitvliet aangepast;

– Ten tweede: De bouw zou twee jaar gaan duren omdat er enkel tussen half april en half oktober in de dijk gewerkt mag worden.

Vaak wordt er erg lang gepraat over plannen voordat tot realisatie wordt besloten. Zo ging het ook met gemaal Antlia. Bijkomend tijdbepalend aspect werd de subsidie welke van Rijkswaterstaat kon worden ontvangen. Het gemaal zou voor januari 2008 klaar moeten zijn. We schrijven inmiddels voorjaar 2006.

Wat de realisatie extra complex maakte was de unieke locatie van gemaal Antlia. Zo ligt het gemaal exact op de gemeentegrens van Kampen en Hattem. De grens loopt precies tussen het oudere en nieuwere deel door. Ditzelfde geldt voor de provinciegrens van Gelderland en Overijssel en tot overmaat van ramp dus ook voor de grens van de waterschappen Veluwe en Groot Salland. Redenen te over om de realisatie van het gemaal met behulp van risicomanagement te benaderen. Wat waren de risicofactoren:

• Wijzigen bestemmingsplannen (2 gemeenten, 2 provincies);

• Bouwvergunningen (2 gemeenten);

• Grondaankopen (particulieren, gemeente, waterschap);

• Natuurtoets (2 provincies);

• Bestuurlijke keuze architectonisch ontwerp.

Gezien de doorlooptijden van alle vergunningen bleek al snel 2006 nodig voor het doorlopen van alle procedures. Voor de realisatie bleef dan het jaar 2007 over. Om de bouwtijd te bekorten werd er een nieuw gemaal ontworpen op een eiland precies achter het bestaande gemaal. Door het gemaal op een eiland te bouwen en niet in de dijk, had de uitvoering van het gemaal niet te maken met het stormseizoen. Het eiland plus gemaal kon dus in 1 jaar gebouwd worden. De aanleg en bouw van de persleidingen, het kwelscherm en de uitstroomconstructie kon in de dijk in het halve jaar buiten het stormseizoen (half april tot half oktober) worden gerealiseerd. Zo ontstonden er twee projecten, bijna onafhankelijk van elkaar en toch tegelijkertijd op een kleine locatie.

Dankzij de medewerking van alle betrokken overheden is het vergunningen-traject probleemloos doorlopen. Om geen conflicterende vergunningvoorwaarden te krijgen en het synchroon laten verlopen van doorlooptijden heeft de gemeente Hattum uitgesproken dat zij de gemeente Kampen in deze als leidend ziet en accepteert. Zo ook heeft waterschap Groot Salland uitgesproken dat zij waterschap Veluwe respecteert als goed dijkbeheerder en vooraf afgesproken dezelfde vergunningsvoorwaarden welke Veluwe formuleert, over te zullen nemen.

Zo ook heeft Rijkswaterstaat, dienstkring Twenthekanalen en IJsseldelta zichzelf als coördinerende partij opgeworpen tussen de verschillende betrokken Diensten van Rijkswaterstaat.

De bestemmingsplanwijziging is probleemloos doorgevoerd in beide provincies. Alle vergunningen, behalve de bouwvergunning, zijn verstrekt in 2006.

De grondverwerver van waterschap Veluwe heeft in 2006 alle benodigde gronden aangekocht en werkterrein geregeld. Ook dit was een groot risico omdat onteigening eigenlijk niet goed mogelijk was. Medewerking door waterschap, gemeente, rentmeester en particulieren werd verleend.

Het gemaal, op de grens van het beheersgebied van waterschap Veluwe, moest een opvallende verschijning worden. Architect Ben Looye uit Alkmaar werd benaderd om in eerste instantie een vijftal schetsontwerpen te maken. Het bestuur van waterschap Veluwe zou uit deze vijf schetsontwerpen twee ontwerpen kiezen welke nader uitgewerkt zullen worden voordat de uiteindelijke keus door het bestuur gemaakt zou worden.

Omdat 2006 ook gebruikt moest worden om het definitief ontwerp te maken, het bestek te schrijven en het werk aan te besteden is er voor gekozen de inwendige dimensionering van het gemaal, in relatie tot de huisvesting van de pompen vast te stellen. Met andere woorden, de betonnen doos met straks daarin de pompen, werd gedimensioneerd. Evenals de persleidingen, de uitstroomconstructie, de fundatie en het kwelscherm. De inbreng van de architect is beperkt gebleven tot de buitenschil van het gemaal en het uiterlijk van het eiland.

Nadat het bestuur van waterschap Veluwe een keuze heeft gemaakt voor het ontwerp, moest dit voorgelegd worden aan twee welstandscommissies. Er werden vele bijeenkomsten georganiseerd waarbij drie architecten, de architect van waterschap Veluwe, die van ‘het Gelders Genootschap’ en die van ‘het Oversticht’ het eens moesten worden.

Omdat de bestemming al gewijzigd was en er dus geen discussie bestond over de realisatie op een eiland en de afmetingen al waren vastgesteld, heeft de aanbesteding eind 2006 plaatsgevonden. Omdat de laatste punten van discussie van cosmetische aard waren (kleur van de gevelbekleding en het type leuningwerk), werd het door beide gemeenten gedoogd dat er met de bouw een aanvang werd genomen voordat de definitieve bouwvergunning werd afgegeven.

Eind februari 2007 is de civiele aannemer begonnen met de bouw en medio januari 2008 is het werk opgeleverd. De bouw heeft weinig tegenslagen gekend en is met weinig bestekswijzigingen voltooid.

Omdat het gemaal ook een inmaalfunctie heeft en het in een ecologische verbindingszone ligt, is de functie van inlaatpomp gecombineerd met die van vispassage. Onder het dek zijn kelders gerealiseerd welke met elkaar en de inlaatpomp in verbinding staan middels plc-gestuurde schuifafsluiters. Op deze manier kunnen twee kanten op lokstromen gerealiseerd worden en vissen via de kelders als het ware geschut worden als in een sluis. Alleen bij hoog buitenwater en ten tijde van water inlaten valt de passage niet te gebruiken.

Enkele feiten:

Investeringskosten € 5.700.000

Adviesbureau: Oranjewoud Almere

Architect: Ben Looye Alkmaar

Civiele aannemer: GMB Beton en Industriebouw IJhorst

Elektrotechnische aannemer: GTI Arnhem

Werktuigbouwkundige aannemer: Bosman Piershil

Automatisering: Interact Automation Apeldoorn

Art 203/Nsl 3-2008