Laatste nummer Neerslag

Magazine

Lees de artikelen uit Neerslag hier online!

Klik hier

Artikelen zoeken

 

KNW

Binckhorstlaan 36, M417
2516 BE Den Haag
Telefoon 070 322 27 65
E-mail: info@waternetwerk.nl

Gemaal en sluis te Schaphalsterzijl

Aanleiding is de Bodemdaling
In Groningen wordt sinds de jaren zestig van de vorige eeuw gas gewonnen. Het gas wordt onttrokken op circa 3.000 m diepte aan een poreuze steenlaag. Als gevolg van de gaswinning neemt de tegendruk in deze laag af. Het gesteente wordt door de bovenliggende aardlagen samengedrukt, waardoor er bodemdaling optreedt. Deze bodemdaling manifesteert zich aan de oppervlakte als een schotelvormige verlaging. Voor het vlakke Groningse landschap heeft dit grote gevolgen voor de waterhuishouding en de waterkeringen. In een gebied waar de waterstand gelijk blijft, maar de bodem daalt, stijgt relatief gezien het waterpeil. De verwachte daling van bodem is circa 40 cm.

Bodemdaling in de provincie Groningen, prognose voor het jaar 2050.

Gevolgen van de bodemdaling
De bodemdaling heeft verstrekkende gevolgen voor de waterhuishouding. Door stijging van de waterstand ten opzichte van het maaiveld treedt een vernatting op door hogere grondwaterstanden, met als gevolg schade voor de landbouw. Ook de burgers worden geconfronteerd met de gevolgen, door water in de kelders vanwege een hogere grondwaterpeil. De recreatievaart ondervindt hinder door een afname van de beschikbare doorvaarthoogte van de bruggen. Daarnaast heeft de bodemdaling gevolgen voor de veiligheid, door afname van de hoogte van kades en waterkerende constructies.

Maatregelen
Door het waterschap Noorderzijlvest worden maatregelen genomen om de negatieve gevolgen van de bodemdaling te compenseren. Deze maatregelen bestaan in hoofdzaak uit het verlagen van het waterpeil in de delen van de boezem waar bodemdaling optreedt. Door aanleg van peilscheidingen in de vorm van een gemaal (met schutsluis) op relevante plaatsen in de kanalen wordt de waterhoogte verlaagd. Deze aanpassing van de waterstand houdt gelijke tred met de bodemdaling door de aardgaswinning.


Bodemdaling en waterstanden.

De bodemdaling verloopt schotelvormig met een verwachte maximale dalingsdiepte van circa 40 cm. In principe is gekozen om de waterstand in twee trappen van 20 cm te verlagen. Het gemaal Den Deel bemaalt het gebied met de grootste daling, de zogenaamde 1e schil. Van de reeks gemalen voor het bemalen van de 2e schil zijn de gemalen Stad & Lande en Tilburg gereed. Het gemaal bij Schaphalsterzijl wordt gebouwd en voor het laatste gemaal, in het noorden bij Mensingeweer, wordt het ontwerp gemaakt.

Waarom een gemaal bij Schaphalsterzijl
De schotelvormige bodemdaling kan niet op alle plaatsen volledig worden gevolgd, omdat de verlaging van het waterpeil trapsgewijs moet plaatsvinden. Om de verlaging van het waterpeil zo goed mogelijk aan te passen aan de bodemdaling moet het gemaal aan het eind van het Winsumerdiep komen, te Schaphalsterzijl, waar het Winsumerdiep uitmondt in het Reitdiep. Schaphalsterzijl is in de loop der eeuwen altijd een lozingspunt geweest van overtollig water. Met de aanleg van een peilscheiding op Schaphalsterzijl blijft dit ook nu geconcentreerd op een oude locatie.

De verschillende peilscheidingen en peilaanpassingen.

Gegevens gemaal en sluis
Het gemaal pompt het water uit het Winsumerdiep in een ondergrondse betonnen bak achter het gemaal. Van daaruit stroomt het water om het bestaande sluizencomplex heen door drie grote ronde kokers richting het Reitdiep. Deze kokers hebben een doorsnede van 3 meter en zijn uitgevoerd in staal. De totale een capaciteit van het gemaal bedraagt 700 m3 per minuut, verdeeld over drie pompen. Het gemaal is tevens voorzien van een vispassage om visintrek te bevorderen en een waterinlaat om het achtergelegen gebied in droge periodes te voorzien van voldoende schoon water. Medio 2005 moet het gemaal in bedrijf worden gesteld.



Het bestaande monumentale sluizencomplex wordt gerestaureerd en krijgt weer een nieuwe functie. Door toevoeging van twee zichtbare ‘dozen’ met puntdeuren in de middelste doorstroming wordt het kunstwerk geschikt gemaakt als bovenhoofd voor de schutsluis. De doorvaartbreedte van de sluis wordt 6,00 m. Het schutproces wordt geautomatiseerd. Voor het schutten moet middels één van de drukknoppen een signaal worden gegeven, waarna een computer in het gemaal de verdere schutprocedure regelt en bewaakt.

Kosten
Met de bouw van het gemaal en de restauratie en aanpassing van de sluis zijn aanmerkelijke kosten gemoeid, ruim € 9.000.000,- inclusief de BTW. De totale kosten worden grotendeels vergoed door de NAM, die als veroorzaker van de bodemdaling door aardgaswinning de aanpassingswerken bekostigt.

Uitvoering van de werkzaamheden
Nadat de in het voorjaar van 2002 was gestart met de voorbereidende werkzaamheden moest het werk worden stilgelegd, als gevolg van de uitspraak van de Raad van State in de bezwaarprocedures. Nadat de gemeenteraad van Winsum een nieuw voorbereidingsbesluit had genomen is in het voorjaar van 2003 de bouw weer hervat.